greiningarsj-haskolafelaganna

Launaþróun hjá hinu opinbera - Skýrsla Alþingis

Fri, 17 Jul 2026 09:29:32 GMT

Þróun launa háskólakennara mun hægari en annarra hópa

Þann 25. september 2025 óskaði háttvirtur þingmaður Njáll Trausti Friðbertsson, ásamt Diljá Mist Einarsdóttur, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur, Jens Garðari Helgasyni, Vilhjálmi Árnasyni, Jóni Gunnarssyni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Ólafi Adolfssyni og Bryndísi Haraldsdóttur, eftir skýrslu þar sem gerð yrði grein fyrir launaþróun opinberra starfsmanna á árinum 2014 til 2024. Þetta tengdist m.a. umræðu um að launakjör opinberra starfsmanna væru farin að skáka kjörum þeirra á almennum markaði, og stemma þyrfti stigu við þeirri þróun. í stuttu máli var niðurstaðan þó að launaþróunin væri málefnaleg og ekki umfram launaþróun á almennum vinnumarkaði. Skýrslan er mjög ítarleg og gerir grein fyrir þróun ýmissa hópa, og úr henni má lesa að háskólakennarar sitja nokkru aftar en allir hópar sem voru skoðaðir.

*Mynd við fyrirsögn búin til með gervigreind

Í viðauka skýrslunnar, við lið f á blaðsíðu 39, er tafla sem gerir grein fyrir breytingum á launakostnaði á hvert starfsgildi helstu starfsstétta opinberra stofnana; sjúkraliðar , hjúkrunarfræðingar , kennarar , lögreglumenn , læknar og háskólakennarar , frá árinu 2014. Myndin hér að ofan sýnir útreikninga á launaþróuninni á vísitöluformi, þar sem hún er núllstillt árið 2014. Þar má sjá að þróun launa háskólakennara hélst að einhverju leyti í hendur við lögreglumenn fram til 2019, en eftir það varð viðskilnaður og háskólakennarar urðu eftir öllum hópum.

Til vinstri má sjá, út frá sömu gögnum, hversu mikið laun hækkuðu á árunum sem eru undir. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu hlutfallslega mest, eða á bilinu 83 til 85%. Enginn hópur hækkaði minna en háskólakennarar, eða 57% .

Hér til hægri má sjá hversu mikið hver og einn starfshópur hækkaði umfram háskólakennara á umræddu tímabili. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu næstum 50% meira en háskólakennarar, en lögreglumenn og læknar um 19-25%.

Það að launakjör allra samanburðarhópa vaxi um 19 til 49% meira en háskólakennarar gefur til kynna kerfisbundið ómálefnalegt misræmi í launaþróun. Það er vandséð að hægt sé að réttlæta þetta með öðrum hætti, enda hefur háskólakennarastéttin aldrei verið þekkt sem hálaunastétt sem ekki ætti að þróast með sambærilegum hætti og aðrir. Það sem einnig er vert að hafa í huga að hópurinn sem situr eftir er hópurinn sem ber ábyrgð á því að allir hinir hóparnir kunni til verka. Gæði starfs sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga, kennara og lögreglumanna hvílir á öxlum háskólakennaranna sem veita þeim undirstöðuþekkinguna sem til þarf. Það er því eðlilegt að spyrja: Vilja stjórnvöld grafa undan eftirsókn í að eiga frama í fræðimennsku og háskólakennslu, og skaða þannig gæði allra annarra stétta sem stóla á gott háskólanám? Má ekki leggja í þá vegferð að leiðrétta kjör hópsins með hraði, og sporna við fyrirsjáanlegri þróun?

Háskólamenntun og lágtekjumörk

Fri, 24 Apr 2026 14:06:06 GMT

Háskólamenntað fólk jafn líklegt og annað til að vera undir lágtekjumörkum

Hagstofa Íslands heldur utan um upplýsingar um atvinnutekjur Íslendinga og byggir upplýsingarnar meðal annars á skattaskýrslum einstaklinga. Þessar upplýsingar fjalla um þau sem eru 25 ára eða eldri og ná frá árinu 2004 til 2023.

Skilgreining Hagstofu Íslands: " Lágtekjumörk er sú upphæð sem samsvarar 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu í viðkomandi landi. Einstaklingar sem eru undir lágtekjumörkum búa þannig á heimilum þar sem ráðstöfunartekjur á neyslueiningu eru lægri í samanburði við önnur heimili í landinu, eða undir 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu. Þegar talað er um lágtekjuhlutfall er verið að vísa í hlutfall einstaklinga sem eru undir lágtekjumörkum ."

Hlutfall einstaklinga 25 ára og eldri sem eru undir lágtekjumörkum

Frá árinu 2004 til 2023 fjölgaði þeim sem voru undir lágtekjumarki úr 4,2% í 7,7% þegar horft er til þeirra sem hafa lokið háskólanámi. Þeim fjölgaði því að meðaltali um 0,18 prósentustig á ári. Þegar þetta er borið saman við heildina, alla landsmenn á aldrinum 25 ára og eldri, þá lækkaði þetta hlutfall úr 8,4% í 7,7% á sama tíma. Sem er lækkun um 0,04 prósentustig á hverju ári að meðaltali.

Það er vissulega jákvætt hlutfall landsmanna undir lágtekjumörkum lækkar, þó lækkunin sé ekki mikil á 20 ára tímabili. Á sama tíma er ekki jákvætt að stór hópur landsmanna, háskólamenntaðir, sigli í öfuga átt, og að þeim fjölgi nokkuð sem eru undir lágtekjumörkum. Þá skal athygli vakin á því að útreikningurinn miðar aðeins við tekjuhluta fólks, og tekur ekki tillit til fjárhagslegra skuldbindinga hópsins. Þá má ætla að skuldbindingar sem tengjast námslánum vegi að jafnaði þungt hjá þeim sem eru með háskólamenntun, og því staða háskólamenntaðra að einhverju leyti vanmetin í þessum útreikningum.

Þróunin hefur verið svipuð milli karla og kvenna samkvæmt gögnum Hagstofunnar. Þegar horft er til háskólamenntaðra, þá voru 3,4% karla undir lágtekjumörkum árið 2024 en 7,3% voru undir viðmiðunum árið 2023. Hjá háskólamenntuðum konum var hlutfallið 5,0% árið 2004, en 7,9% árið 2023. Aftur á móti þegar horft er til heildarinnar voru 8,7% kvenna undir mörkum árið 2004, en árið 2023 var hlutfall háskólamenntaðra kvenna undir mörkum 7,4%.

Í mars 2026 stofnuðu stéttarfélögin, Viska og Félag íslenskra náttúrufræðinga óhagnaðardrifið húsnæðisfélag , en þau eru aðildarfélög BHM. Það er líklega eðlilegt að almenningur álykti að háskólamenntun leiði til tekna sem dregur úr líkum á erfiðri fjárhagsstöðu einstaklinga. Gögn Hagstofunnar sýna þó með skýrum hætti fram á að þróunin sé þvert þá tilgátu, og með tilliti til kostnaðar við háskólanám megi gera ráð fyrir að háskólamenntaðir séu í ríkari mæli en aðrir í fjárhagskröggum.

Stofnun Greiningarsjóðs háskólafélaganna

Sun, 01 Feb 2026 10:53:28 GMT

...greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks...

Fimmtudaginn 4. september 2025 undirrituðu fulltrúar Félags háskólakennara, Félags háskólakennara á Akureyri, FÍN – Félags íslenskra náttúrufræðinga og Félags prófessora í ríkisháskólum, tímamóta samstarfssamning nýjan greiningarsjóð.

Markmið sjóðsins er að vinna greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks, sem og vinna að greiningum og tölulegum undirstöðuverkefnum í þágu háskólafólks.

Samstarfið var innsiglað í gær við hátíðlega athöfn í Norræna húsinu og þökkum við þeim sem mættu kærlega fyrir komuna.

Það voru formenn félaganna sem skrifuðu undir fyrir hönd félaganna, þau Baldvin M. Zarioh (FH), Hjördís Sigursteinsdóttir (FHA), Sigrún Ólafsdóttir (FPR) og Þorkell Heiðarsson (FÍN). Þá flutti Kolbrún Halldórsson, formaður BHM, ávarp en félögin eru öll undir hatti BHM.“