greiningarsj-haskolafelaganna

Áhrif menntunar á stöðu á húsnæðismarkaði

Mon, 31 Aug 2026 18:49:17 GMT

Doktorsmenntaðir dvelja lengur á leigumarkaði en aðrir háskólamenntaðir

Ný rannsókn á stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði var unnin fyrir aðildarfélög BHM, Verkfræðingafélag Íslands, Læknafélag Íslands, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga og fleiri félög. Rannsóknin byggir á svörum tæplega 10 þúsund háskólamenntaðra félagsmanna og markmið hennar var að kanna stöðu þeirra á húsnæðismarkaði, tengsl við húsnæðiskostnað, námslán og tíma frá útskrift. Hægt er að lesa um niðurstöðurnar hér , og einnig hægt að sækja skýrsluna í heild sinni.

Niðurstöðurnar sýna að langflest háskólamenntuð búa í eigin húsnæði með húsnæðisláni, en aðeins lítill hluti er á almennum leigumarkaði. Einnig kemur fram að yngri útskriftarárgangar eru líklegri til að vera með húsnæðislán eða á leigumarkaði en þeir sem hafa verið lengur á vinnumarkaði, sem oftar hafa náð að greiða niður lán sín og búa í skuldlausu húsnæði.

Rannsóknin dregur einnig fram mikilvægi tekna, námslána og fjölskylduaðstæðna. Þeir sem greiða af námslánum eru líklegri til að eiga erfitt með að standa undir húsnæðiskostnaði og háar heimilistekjur tengjast sterkari stöðu á húsnæðismarkaði. Þá virðist fjárhagsleg aðstoð frá fjölskyldu gegna verulegu hlutverki í húsnæðiskaupum yngri kynslóða.

Doktorsme nntaðir skera sig úr

Doktorsmenntaðir voru um 7% svarenda og komu fram skýr merki um að húsnæðisferill þeirra er frábrugðinn öðrum háskólamenntuðum.

Það sem aðgreinir doktorsmenntaða mest frá öðrum hópum er að þeir eru marktækt líklegri til að hafa verið lengur en fimm ár á leigumarkaði en þeir sem hafa grunnnám sem hæsta menntunarstig, og einnig lengur en þau sem eru með meistaranám að baki. Tengslin haldast jafnvel eftir að tekið hefur verið tillit til aldurs, tekna, námslána og fjölskylduaðstæðna. Á móti kemur að doktorsmenntaðir eru jafnframt líklegri til að búa í skuldlausu eigin húsnæði en þeir sem hafa eingöngu lokið grunnnámi.

Niðurstöðurnar benda því til þess að margir doktorsmenntaðir fari síðar inn á eigendamarkað húsnæðis en aðrir háskólamenntaðir, líklega vegna lengri námsferils og seinkaðrar inngöngu á vinnumarkað. Þegar þeir hafa hins vegar komið sér fyrir virðast þeir í meira mæli hafa byggt upp sterka eignastöðu.

Þó var það þannig að ekki fundust marktæk tengsl milli doktorsmenntunar og þess að eiga erfitt með að greiða húsnæðiskostnað. Þeir virðast því ekki standa verr fjárhagslega þegar kemur að mánaðarlegri greiðslubyrði húsnæðis en aðrir háskólamenntaðir.

Myndin hér að ofan sýnir áhrif einstakra þátta á líkur þess að hafa verið lengur en fimm ár á leigumarkaði. Punktarnir sýna gagnlíkindahlutföll (OR) og láréttu línurnar sýna 95% öryggisbil. Gildi hægra megin við viðmiðunarlínuna (OR = 1) benda til aukinna líkna á langri dvöl á leigumarkaði en gildi vinstra megin benda til minni líkna. Myndin sýnir að aldur (40 ára og eldri) og doktorsmenntun eru langlíklegustu þættirnir í líkaninu sem spá fyrir um lengri veru á leigumarkaði, á meðan háar tekjur tengjast minni líkum á langri veru á leigumarkaði.

Í heild gefur rannsóknin til kynna að staða doktorsmenntaðra á húsnæðismarkaði sé nokkuð sérstök. Þeir verja lengri tíma á leigumarkaði en aðrir háskólamenntaðir, en virðast síðar ná sterkri eignastöðu. Niðurstöðurnar varpa ljósi á hvernig langur námsferill og seinkun á eignamyndun geta haft áhrif á húsnæðisferil fólks sem velur sér hæsta stig háskólamenntunar.

Launaþróun hjá hinu opinbera - Skýrsla Alþingis

Fri, 17 Jul 2026 09:29:32 GMT

Þróun launa háskólakennara mun hægari en annarra hópa

Þann 25. september 2025 óskaði háttvirtur þingmaður Njáll Trausti Friðbertsson, ásamt Diljá Mist Einarsdóttur, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur, Jens Garðari Helgasyni, Vilhjálmi Árnasyni, Jóni Gunnarssyni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Ólafi Adolfssyni og Bryndísi Haraldsdóttur, eftir skýrslu þar sem gerð yrði grein fyrir launaþróun opinberra starfsmanna á árinum 2014 til 2024. Þetta tengdist m.a. umræðu um að launakjör opinberra starfsmanna væru farin að skáka kjörum þeirra á almennum markaði, og stemma þyrfti stigu við þeirri þróun. í stuttu máli var niðurstaðan þó að launaþróunin væri málefnaleg og ekki umfram launaþróun á almennum vinnumarkaði. Skýrslan er mjög ítarleg og gerir grein fyrir þróun ýmissa hópa, og úr henni má lesa að háskólakennarar sitja nokkru aftar en allir hópar sem voru skoðaðir.

*Mynd við fyrirsögn búin til með gervigreind

Í viðauka skýrslunnar, við lið f á blaðsíðu 39, er tafla sem gerir grein fyrir breytingum á launakostnaði á hvert starfsgildi helstu starfsstétta opinberra stofnana; sjúkraliðar , hjúkrunarfræðingar , kennarar , lögreglumenn , læknar og háskólakennarar , frá árinu 2014. Myndin hér að ofan sýnir útreikninga á launaþróuninni á vísitöluformi, þar sem hún er núllstillt árið 2014. Þar má sjá að þróun launa háskólakennara hélst að einhverju leyti í hendur við lögreglumenn fram til 2019, en eftir það varð viðskilnaður og háskólakennarar urðu eftir öllum hópum.

Til vinstri má sjá, út frá sömu gögnum, hversu mikið laun hækkuðu á árunum sem eru undir. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu hlutfallslega mest, eða á bilinu 83 til 85%. Enginn hópur hækkaði minna en háskólakennarar, eða 57% .

Hér til hægri má sjá hversu mikið hver og einn starfshópur hækkaði umfram háskólakennara á umræddu tímabili. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu næstum 50% meira en háskólakennarar, en lögreglumenn og læknar um 19-25%.

Það að launakjör allra samanburðarhópa vaxi um 19 til 49% meira en háskólakennarar gefur til kynna kerfisbundið ómálefnalegt misræmi í launaþróun. Það er vandséð að hægt sé að réttlæta þetta með öðrum hætti, enda hefur háskólakennarastéttin aldrei verið þekkt sem hálaunastétt sem ekki ætti að þróast með sambærilegum hætti og aðrir. Það sem einnig er vert að hafa í huga að hópurinn sem situr eftir er hópurinn sem ber ábyrgð á því að allir hinir hóparnir kunni til verka. Gæði starfs sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga, kennara og lögreglumanna hvílir á öxlum háskólakennaranna sem veita þeim undirstöðuþekkinguna sem til þarf. Það er því eðlilegt að spyrja: Vilja stjórnvöld grafa undan eftirsókn í að eiga frama í fræðimennsku og háskólakennslu, og skaða þannig gæði allra annarra stétta sem stóla á gott háskólanám? Má ekki leggja í þá vegferð að leiðrétta kjör hópsins með hraði, og sporna við fyrirsjáanlegri þróun?

Háskólamenntun og lágtekjumörk

Fri, 24 Apr 2026 14:06:06 GMT

Háskólamenntað fólk jafn líklegt og annað til að vera undir lágtekjumörkum

Hagstofa Íslands heldur utan um upplýsingar um atvinnutekjur Íslendinga og byggir upplýsingarnar meðal annars á skattaskýrslum einstaklinga. Þessar upplýsingar fjalla um þau sem eru 25 ára eða eldri og ná frá árinu 2004 til 2023.

Skilgreining Hagstofu Íslands: " Lágtekjumörk er sú upphæð sem samsvarar 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu í viðkomandi landi. Einstaklingar sem eru undir lágtekjumörkum búa þannig á heimilum þar sem ráðstöfunartekjur á neyslueiningu eru lægri í samanburði við önnur heimili í landinu, eða undir 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu. Þegar talað er um lágtekjuhlutfall er verið að vísa í hlutfall einstaklinga sem eru undir lágtekjumörkum ."

Hlutfall einstaklinga 25 ára og eldri sem eru undir lágtekjumörkum

Frá árinu 2004 til 2023 fjölgaði þeim sem voru undir lágtekjumarki úr 4,2% í 7,7% þegar horft er til þeirra sem hafa lokið háskólanámi. Þeim fjölgaði því að meðaltali um 0,18 prósentustig á ári. Þegar þetta er borið saman við heildina, alla landsmenn á aldrinum 25 ára og eldri, þá lækkaði þetta hlutfall úr 8,4% í 7,7% á sama tíma. Sem er lækkun um 0,04 prósentustig á hverju ári að meðaltali.

Það er vissulega jákvætt hlutfall landsmanna undir lágtekjumörkum lækkar, þó lækkunin sé ekki mikil á 20 ára tímabili. Á sama tíma er ekki jákvætt að stór hópur landsmanna, háskólamenntaðir, sigli í öfuga átt, og að þeim fjölgi nokkuð sem eru undir lágtekjumörkum. Þá skal athygli vakin á því að útreikningurinn miðar aðeins við tekjuhluta fólks, og tekur ekki tillit til fjárhagslegra skuldbindinga hópsins. Þá má ætla að skuldbindingar sem tengjast námslánum vegi að jafnaði þungt hjá þeim sem eru með háskólamenntun, og því staða háskólamenntaðra að einhverju leyti vanmetin í þessum útreikningum.

Þróunin hefur verið svipuð milli karla og kvenna samkvæmt gögnum Hagstofunnar. Þegar horft er til háskólamenntaðra, þá voru 3,4% karla undir lágtekjumörkum árið 2024 en 7,3% voru undir viðmiðunum árið 2023. Hjá háskólamenntuðum konum var hlutfallið 5,0% árið 2004, en 7,9% árið 2023. Aftur á móti þegar horft er til heildarinnar voru 8,7% kvenna undir mörkum árið 2004, en árið 2023 var hlutfall háskólamenntaðra kvenna undir mörkum 7,4%.

Í mars 2026 stofnuðu stéttarfélögin, Viska og Félag íslenskra náttúrufræðinga óhagnaðardrifið húsnæðisfélag , en þau eru aðildarfélög BHM. Það er líklega eðlilegt að almenningur álykti að háskólamenntun leiði til tekna sem dregur úr líkum á erfiðri fjárhagsstöðu einstaklinga. Gögn Hagstofunnar sýna þó með skýrum hætti fram á að þróunin sé þvert þá tilgátu, og með tilliti til kostnaðar við háskólanám megi gera ráð fyrir að háskólamenntaðir séu í ríkari mæli en aðrir í fjárhagskröggum.

Stofnun Greiningarsjóðs háskólafélaganna

Sun, 01 Feb 2026 10:53:28 GMT

...greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks...

Fimmtudaginn 4. september 2025 undirrituðu fulltrúar Félags háskólakennara, Félags háskólakennara á Akureyri, FÍN – Félags íslenskra náttúrufræðinga og Félags prófessora í ríkisháskólum, tímamóta samstarfssamning nýjan greiningarsjóð.

Markmið sjóðsins er að vinna greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks, sem og vinna að greiningum og tölulegum undirstöðuverkefnum í þágu háskólafólks.

Samstarfið var innsiglað í gær við hátíðlega athöfn í Norræna húsinu og þökkum við þeim sem mættu kærlega fyrir komuna.

Það voru formenn félaganna sem skrifuðu undir fyrir hönd félaganna, þau Baldvin M. Zarioh (FH), Hjördís Sigursteinsdóttir (FHA), Sigrún Ólafsdóttir (FPR) og Þorkell Heiðarsson (FÍN). Þá flutti Kolbrún Halldórsson, formaður BHM, ávarp en félögin eru öll undir hatti BHM.“