Háskólamenntun og lágtekjumörk

Fri, 24 Apr 2026 14:06:06 GMT

Háskólamenntað fólk jafn líklegt og annað til að vera undir lágtekjumörkum

Hagstofa Íslands heldur utan um upplýsingar um atvinnutekjur Íslendinga og byggir upplýsingarnar meðal annars á skattaskýrslum einstaklinga. Þessar upplýsingar fjalla um þau sem eru 25 ára eða eldri og ná frá árinu 2004 til 2023.

Skilgreining Hagstofu Íslands: " Lágtekjumörk er sú upphæð sem samsvarar 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu í viðkomandi landi. Einstaklingar sem eru undir lágtekjumörkum búa þannig á heimilum þar sem ráðstöfunartekjur á neyslueiningu eru lægri í samanburði við önnur heimili í landinu, eða undir 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu. Þegar talað er um lágtekjuhlutfall er verið að vísa í hlutfall einstaklinga sem eru undir lágtekjumörkum ."

Hlutfall einstaklinga 25 ára og eldri sem eru undir lágtekjumörkum

Frá árinu 2004 til 2023 fjölgaði þeim sem voru undir lágtekjumarki úr 4,2% í 7,7% þegar horft er til þeirra sem hafa lokið háskólanámi. Þeim fjölgaði því að meðaltali um 0,18 prósentustig á ári. Þegar þetta er borið saman við heildina, alla landsmenn á aldrinum 25 ára og eldri, þá lækkaði þetta hlutfall úr 8,4% í 7,7% á sama tíma. Sem er lækkun um 0,04 prósentustig á hverju ári að meðaltali.

Það er vissulega jákvætt hlutfall landsmanna undir lágtekjumörkum lækkar, þó lækkunin sé ekki mikil á 20 ára tímabili. Á sama tíma er ekki jákvætt að stór hópur landsmanna, háskólamenntaðir, sigli í öfuga átt, og að þeim fjölgi nokkuð sem eru undir lágtekjumörkum. Þá skal athygli vakin á því að útreikningurinn miðar aðeins við tekjuhluta fólks, og tekur ekki tillit til fjárhagslegra skuldbindinga hópsins. Þá má ætla að skuldbindingar sem tengjast námslánum vegi að jafnaði þungt hjá þeim sem eru með háskólamenntun, og því staða háskólamenntaðra að einhverju leyti vanmetin í þessum útreikningum.

Þróunin hefur verið svipuð milli karla og kvenna samkvæmt gögnum Hagstofunnar. Þegar horft er til háskólamenntaðra, þá voru 3,4% karla undir lágtekjumörkum árið 2024 en 7,3% voru undir viðmiðunum árið 2023. Hjá háskólamenntuðum konum var hlutfallið 5,0% árið 2004, en 7,9% árið 2023. Aftur á móti þegar horft er til heildarinnar voru 8,7% kvenna undir mörkum árið 2004, en árið 2023 var hlutfall háskólamenntaðra kvenna undir mörkum 7,4%.

Í mars 2026 stofnuðu stéttarfélögin, Viska og Félag íslenskra náttúrufræðinga óhagnaðardrifið húsnæðisfélag , en þau eru aðildarfélög BHM. Það er líklega eðlilegt að almenningur álykti að háskólamenntun leiði til tekna sem dregur úr líkum á erfiðri fjárhagsstöðu einstaklinga. Gögn Hagstofunnar sýna þó með skýrum hætti fram á að þróunin sé þvert þá tilgátu, og með tilliti til kostnaðar við háskólanám megi gera ráð fyrir að háskólamenntaðir séu í ríkari mæli en aðrir í fjárhagskröggum.

Stofnun Greiningarsjóðs háskólafélaganna

Sun, 01 Feb 2026 10:53:28 GMT

...greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks...

Fimmtudaginn 4. september 2025 undirrituðu fulltrúar Félags háskólakennara, Félags háskólakennara á Akureyri, FÍN – Félags íslenskra náttúrufræðinga og Félags prófessora í ríkisháskólum, tímamóta samstarfssamning nýjan greiningarsjóð.

Markmið sjóðsins er að vinna greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks, sem og vinna að greiningum og tölulegum undirstöðuverkefnum í þágu háskólafólks.

Samstarfið var innsiglað í gær við hátíðlega athöfn í Norræna húsinu og þökkum við þeim sem mættu kærlega fyrir komuna.

Það voru formenn félaganna sem skrifuðu undir fyrir hönd félaganna, þau Baldvin M. Zarioh (FH), Hjördís Sigursteinsdóttir (FHA), Sigrún Ólafsdóttir (FPR) og Þorkell Heiðarsson (FÍN). Þá flutti Kolbrún Halldórsson, formaður BHM, ávarp en félögin eru öll undir hatti BHM.“

greiningarsj-haskolafelaganna

Háskólamenntun og lágtekjumörk

Háskólamenntað fólk jafn líklegt og annað til að vera undir lágtekjumörkum

Stofnun Greiningarsjóðs háskólafélaganna

...greiningar á högum háskólamenntaðra sérfræðinga og akademísks starfsfólks...