Launaþróun hjá hinu opinbera - Skýrsla Alþingis
Þróun launa háskólakennara mun hægari en annarra hópa
Þann 25. september 2025 óskaði háttvirtur þingmaður Njáll Trausti Friðbertsson, ásamt Diljá Mist Einarsdóttur, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur, Jens Garðari Helgasyni, Vilhjálmi Árnasyni, Jóni Gunnarssyni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Ólafi Adolfssyni og Bryndísi Haraldsdóttur, eftir skýrslu þar sem gerð yrði grein fyrir launaþróun opinberra starfsmanna á árinum 2014 til 2024. Þetta tengdist m.a. umræðu um að launakjör opinberra starfsmanna væru farin að skáka kjörum þeirra á almennum markaði, og stemma þyrfti stigu við þeirri þróun. í stuttu máli var niðurstaðan þó að launaþróunin væri málefnaleg og ekki umfram launaþróun á almennum vinnumarkaði. Skýrslan er mjög ítarleg og gerir grein fyrir þróun ýmissa hópa, og úr henni má lesa að háskólakennarar sitja nokkru aftar en allir hópar sem voru skoðaðir.
*Mynd við fyrirsögn búin til með gervigreind
Í viðauka skýrslunnar, við lið f á blaðsíðu 39, er tafla sem gerir grein fyrir breytingum á launakostnaði á hvert starfsgildi helstu starfsstétta opinberra stofnana; sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar, kennarar, lögreglumenn, læknar og háskólakennarar, frá árinu 2014. Myndin hér að ofan sýnir útreikninga á launaþróuninni á vísitöluformi, þar sem hún er núllstillt árið 2014. Þar má sjá að þróun launa háskólakennara hélst að einhverju leyti í hendur við lögreglumenn fram til 2019, en eftir það varð viðskilnaður og háskólakennarar urðu eftir öllum hópum.
Til vinstri má sjá, út frá sömu gögnum, hversu mikið laun hækkuðu á árunum sem eru undir. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu hlutfallslega mest, eða á bilinu 83 til 85%. Enginn hópur hækkaði minna en háskólakennarar, eða 57%.
Hér til hægri má sjá hversu mikið hver og einn starfshópur hækkaði umfram háskólakennara á umræddu tímabili. Sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar og kennarar hækkuðu næstum 50% meira en háskólakennarar, en lögreglumenn og læknar um 19-25%.
Það að launakjör allra samanburðarhópa vaxi um 19 til 49% meira en háskólakennarar gefur til kynna kerfisbundið ómálefnalegt misræmi í launaþróun. Það er vandséð að hægt sé að réttlæta þetta með öðrum hætti, enda hefur háskólakennarastéttin aldrei verið þekkt sem hálaunastétt sem ekki ætti að þróast með sambærilegum hætti og aðrir. Það sem einnig er vert að hafa í huga að hópurinn sem situr eftir er hópurinn sem ber ábyrgð á því að allir hinir hóparnir kunni til verka. Gæði starfs sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga, kennara og lögreglumanna hvílir á öxlum háskólakennaranna sem veita þeim undirstöðuþekkinguna sem til þarf. Það er því eðlilegt að spyrja: Vilja stjórnvöld grafa undan eftirsókn í að eiga frama í fræðimennsku og háskólakennslu, og skaða þannig gæði allra annarra stétta sem stóla á gott háskólanám? Má ekki leggja í þá vegferð að leiðrétta kjör hópsins með hraði, og sporna við fyrirsjáanlegri þróun?
